Europejski Kodeks Walki z Rakiem (EKWzR) to projekt zainicjowany przez Komisję Europejską w 1987 roku, kontynuowany przez kolejne lata we współpracy z Międzynarodową Agencją Badań nad Rakiem (ang. International Agency for Research on Cancer – IARC). Polega na opracowaniu – w oparciu o badania naukowe – prostych zaleceń, które każda osoba, bez specjalnej wiedzy i narzędzi, może wdrożyć w swoim codziennym życiu i dzięki temu znacząco obniżyć ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe. Obecnie obowiązująca edycja EKWzR, jest jego czwartą wersją. Zgodnie z zapowiedziami Komisji Europejskiej, z końcem 2025 roku, ma ukazać się zaktualizowana, piąta edycja Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem.
Poniżej znajdziesz podsumowanie najważniejszych zaleceń z Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem – czyli sprawdzonych, codziennych działań, które mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwory.
- Nie pal. Nie używaj tytoniu w żadnej postaci.
Palenie tytoniu jest główną przyczyną wielu nowotworów i przedwczesnej śmierci. Rzucenie palenia, bez względu na wiek, przynosi korzyści zdrowotne i obniża ryzyko zachorowania na 20 różnych nowotworów. Nie istnieje bezpieczna liczba wypalanych papierosów, nawet elektronicznych, dlatego całkowita rezygnacja jest najlepszym rozwiązaniem. Skorzystaj z profesjonalnej pomocy, leków i wsparcia bliskich, aby skutecznie rzucić palenie. - Stwórz w domu środowisko wolne od dymu tytoniowego.
Bierne palenie jest szkodliwe i zwiększa ryzyko nowotworów oraz innych chorób, szczególnie u dzieci. Dom wolny od dymu tytoniowego oznacza zakaz palenia w jakiejkolwiek formie, również na balkonie czy przy oknie. Wprowadzenie takiego środowiska chroni bliskich, zmniejsza ryzyko rozpoczęcia palenia przez dzieci i motywuje do całkowitego rzucenia palenia. - Utrzymuj prawidłową masę ciała.
Nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko zachorowania na wiele nowotworów, chorób serca i cukrzycy. Utrzymanie prawidłowej masy ciała, mierzonej wskaźnikiem BMI i obwodem talii, jest kluczowe dla zmniejszenia tego ryzyka. Staraj się, aby wartość BMI była jak najniższa w granicach normy, co zmniejsza ilość tkanki tłuszczowej, która wpływa na rozwój nowotworów. - Bądź aktywny fizycznie w codziennym życiu. Ogranicz czas spędzany na siedząco.
Aktywność fizyczna zapobiega nadmiernej masie ciała i chroni przed rakiem jelita grubego, piersi oraz błony śluzowej macicy. Różnorodne formy treningu, zarówno o średniej, jak i dużej intensywności, przynoszą największe korzyści. Staraj się poświęcać co najmniej 30 minut dziennie na aktywność fizyczną i ograniczaj czas spędzany w pozycji siedzącej, aby zmniejszyć ryzyko nowotworów. - Przestrzegaj zaleceń prawidłowego sposobu żywienia.
Dieta bogata w produkty pełnoziarniste, warzywa, owoce i rośliny strączkowe obniża ryzyko nowotworów. Ogranicz spożycie mięsa czerwonego, przetworzonego, soli, słodkich napojów oraz wysokokalorycznych produktów. Wybieraj żywność jak najmniej przetworzoną, czytaj składy produktów i unikaj tych z dużą ilością konserwantów, barwników i aromatów. - Jeśli pijesz alkohol dowolnego rodzaju, ogranicz jego spożycie. Abstynencja pomaga zapobiegać nowotworom.
Spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko zachorowania na wiele nowotworów, w tym jamy ustnej, gardła, przełyku, wątroby i piersi. Ograniczenie spożycia alkoholu, a najlepiej zachowanie abstynencji, jest zalecane dla zmniejszenia ryzyka nowotworów. Alkohol w każdej postaci jest szkodliwy, a połączenie alkoholu z paleniem tytoniu znacząco zwielokrotnia ryzyko zachorowania na nowotwór. - Unikaj nadmiernej ekspozycji na promienie słoneczne (dotyczy to szczególnie dzieci). Chroń się przed słońcem, używaj produktów przeznaczonych do ochrony przeciwsłonecznej, nie korzystaj z solarium.
Nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV, zarówno ze słońca, jak i solarium, zwiększa ryzyko raka skóry, w tym czerniaka. Unikaj słońca w godzinach 10-16, noś odzież ochronną, stosuj kremy z filtrem UV i całkowicie zrezygnuj z solarium. Szczególną ochronę zapewnij dzieciom, których skóra jest szczególnie wrażliwa na promieniowanie UV. - Chroń się przed działaniem substancji rakotwórczych w miejscu pracy. Postępuj zgodnie z zaleceniami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP).
Narażenie na substancje rakotwórcze w miejscu pracy, takie jak chrom, nikiel, arsen czy azbest, zwiększa ryzyko wystąpienia nowotworów. Przestrzegaj przepisów BHP, aby chronić się przed działaniem groźnych substancji i minimalizować ryzyko zachorowania na nowotwór. Promuj zdrowy styl życia w pracy, w tym aktywność fizyczną i zdrową dietę. - Dowiedz się, czy w domu jesteś narażony na naturalne promieniowanie spowodowane wysokim stężeniem radonu. Podejmij działania na rzecz zmniejszenia jego poziomu.
Radon to radioaktywny gaz szlachetny, który występuje w skorupie ziemskiej i może przyczyniać się do raka płuca. Zmierz stężenie radonu w domu za pomocą czujników, szczególnie jeśli mieszkasz w regionie o specyficznych warunkach geologicznych. Skontaktuj się z odpowiednimi instytucjami, np. Narodowym Instytutem Zdrowia Publicznego PZH – Państwowym Instytutem Badawczym, aby uzyskać informacje i wsparcie w zakresie pomiaru i redukcji poziomu radonu. - Kobiety powinny pamiętać o tym, że: karmienie piersią zmniejsza u matki ryzyko zachorowania na nowotwory; hormonalna terapia zastępcza zwiększa ryzyko rozwoju niektórych nowotworów.
Karmienie piersią zmniejsza ryzyko zachorowania na raka piersi, jajnika i błony śluzowej macicy. Jeśli masz taką możliwość, karm swoje dziecko piersią przez co najmniej 6 miesięcy, ponieważ przynosi to korzyści zarówno dla zdrowia dziecka, jak i Twojego. Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) zwiększa ryzyko raka piersi, błony śluzowej trzonu macicy i jajników, dlatego stosuj ją tylko wtedy, gdy jest to konieczne, i ograniczaj czas jej trwania do minimum. - Ograniczaj narażenie na zanieczyszczenie powietrza
Wybieraj:
transport publiczny, spacer lub rower zamiast auta
trasy o mniejszym natężeniu ruchu podczas aktywności fizycznej
dom wolny od dymu — ograniczaj spalanie węgla i drewna wewnątrz pomieszczeń
a także wspieraj działania poprawiające jakość powietrza. - Zadbaj o to, aby twoje dzieci poddano szczepieniom ochronnym przeciw WZW typu B oraz HPV.
Szczepienia ochronne są skutecznym sposobem zapobiegania nowotworom związanym z infekcjami wirusowymi. Zadbaj o to, aby Twoje dzieci zostały zaszczepione przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW B) oraz wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV), ponieważ te szczepienia zmniejszają ryzyko raka wątroby, szyjki macicy i innych nowotworów związanych z tymi wirusami. Szczepienia przeciw HPV są bezpłatne dla dzieci w wieku od 9 do 14 lat. - Jeśli jesteś w okresie menopauzy i rozważasz hormonalną terapię zastępczą, skonsultuj się z lekarzem i stosuj ją możliwie najkrócej.
- Bierz udział w zorganizowanych programach badań przesiewowych w celu wczesnego wykrywania raka jelita grubego, raka piersi i raka szyjki macicy.
Regularne badania przesiewowe, takie jak kolonoskopia, mammografia i cytologia, pozwalają na wczesne wykrycie raka jelita grubego, piersi i szyjki macicy oraz zmian przedrakowych. Wczesne wykrycie nowotworu zwiększa szanse na wyleczenie. Skorzystaj z bezpłatnych programów badań przesiewowych, dzwoniąc na infolinię Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) lub kontaktując się z placówką realizującą badania.